“Faciliteren is als meebewegen met de elementen en het zeilen op de zee.” Al werkend met een groep probeer je zicht te houden op wat er gebeurt, zowel zichtbaar als op de onderstromen. Is iedereen er nog bij met volle aandacht? Heeft de dialoog die gaande is genoeg diepgang? Begrijpen deelnemers de werkvorm die je net hebt voorgesteld? Voelt Kees zich wel voldoende gehoord? Hebben sommigen wellicht last van een lunchdip en is er behoefte aan iets meer activiteit? Dit zijn vragen die je jezelf als facilitator voortdurend stelt. Je observeert, kijkt, interpreteert en doet op basis hiervan een interventie.
Maar hoe werkt dit online?
Je bent misschien lid van een online forum over een onderwerp dat je professioneel aanspreekt? Of je hebt wel eens deelgenomen aan een leertraject waar ook gebruik werd gemaakt van een online platform? Er gaan zich in de toekomst wellicht steeds meer situaties voordoen dat je niet meer alleen in een face-to-face situatie faciliteert, maar dat hier ook online situaties bij komen. Het is dan een boeiende vraag hoe je je faciliteervaardigheden in een face-to-face situatie vertaald naar een online situatie. En wat vraagt online faciliteren specifiek van je?
Als facilitator van een face-to-face bijeenkomst ben je bezig met focus, stimuleren van interactie, ondersteuning, teambuilding, verwijzen, problemen oplossen, tijd bewaken en geven van feedback. Dit is online ook allemaal nodig. Het werkt soms alleen wel anders. Je ziet minder. Er kan een online discussie gaande zijn die iets meer diepgang mag hebben. Het valt je op dat een paar deelnemers tot voor kort online zeer actief waren en al een paar dagen niet meer. Een online gesprek blijft wat theoretisch en zou waardevoller kunnen zijn wanneer het meer toegespitst zou zijn op de praktijk van de deelnemers. Of je ziet dat er een behoorlijk heftige discussie ontstaat die steeds persoonlijk getint is. Naast een ander soort interactie werken deelnemers online ook in een sterk op tekst gebaseerde omgeving, wat eisen stelt aan de vaardigheid van deelnemers om te lezen, betekenis te geven en bij te dragen. De communicatie gaat anders door het gebrek aan non-verbale signalen. En je hebt te maken met de voor- en nadelen van elektronische tools waarmee deelnemers werken.
Wat heb je nodig om online te faciliteren? Vier aspecten noemt Nancy White:
- Kennis van het faciliteren van groepen, zowel face to face als online;
- Kennis van ontwerpen. Je bent als facilitator vaak betrokken bij conceptualiseren, ontwerpen en implementeren van de online ruimte. Belangrijk is dit zo te doen dat het tegemoet komt aan de behoefte van de deelnemers. Zij moeten zich er prettig in kunnen bewegen.
- Goed greep hebben op de behoefte van de groep, aansluiten bij vraagstukken die daar spelen en de manier waarop jij daarin kan bijdragen.
- Rugzak met werkvormen, tools en processen die je kunt inzetten.
Herkenbaar? Het is vast niet een uitsluitend rijtje. Wel een mooi vertrekpunt voor verdere verkenning.
